Tussen ellips en desolaat landschap
Expositie vier Brabantse grafici bij Etcetera
Rob Schoonen / Brabants Nieuwsblad 6-9-91

Wordt in de tuinzalen van Museum Het Markiezenhof 'De keuze van Kraaijpoel' getoond, een deur verder laat graficus Michael Jepkes zijn voorkeur zien. Naast bladen van Jepkes zelf, is er bij Etcetera grafiek te zien van Peter Foolen, Kees Landa en Joop van Rijsbergen.

De tentoonstelling 'Vier Brabantse grafici' is een presentatie die er zijn mag. In de beste tradities van de kwart eeuw oude stichting wordt binnen bepaalde grenzen een overzicht geboden van een bepaalde discipline. Buiten dat wordt er gevarieerd, Brabants werk geëxposeerd en tot slot is er op bescheiden wijze aan educatie gedacht.
Dit zijn tentoonstellingen die Etcetera bekend hebben gemaakt en die eigenlijk doorlopend te zien zouden moeten zijn.

Zacht
Over het werk van 'keuze-heer Jepkes kunnen we dit keer kort zijn. Wat hij laat zien in Bergen op Zoom toonde hij eerder in Het Markiezenhof en het Tongerlohuys in Roosendaal. Goed, technisch knap en enigszins verhalend werk, waarin onder andere Japanse figuren en geheel abstracte elementen worden gecombineerd tot een fraai totaalbeeld. De Bredase kunstenaar weet de lineaire mogelijkheden van de ets/aquatint uitstekend uit te buiten. Dat geldt overigens ook voor de zachte tintverschillen die hij keurig tegenover elkaar weet uit te spelen.

Het is wonderlijk te zien hoe de in Oudenbosch woonachtige Joop van Rijsbergen al jarenlang vasthoudt aan een bepaalde ziens en werkwijze. Zowel de surrealistische of metafysische onderwerpen, alsook de techniek (gravures/mezzotinten) zijn hem blijkbaar zeer dierbaar. Van Rijsbergen blijkt zijn onderwerpen te vinden in reeds gerealiseerd werk. Dat verklaart de aaneenschakeling van zijn bladen. Die dragers worden bevolkt door science-fictionachtige figuren die steevast vertoeven in prehistorisch aandoende omgevingen. Desolate landschappen, met half vergane bomen waarin andere vegetatie schittert door afwezigheid of een fantasieburcht waar je tevergeefs zoekt naar menselijke tekens.
Niet alleen de onderwerpkeuze, ook de werkwijze laat zich prima vergelijken. Op een zeer illustratieve manier vertelt van Rijsbergen zijn verhaal. De standpunten veranderen zo nu en dan, maar verder lijken de bladen heel veel op elkaar. Minutieuze lijnen worden gecombineerd met zachte tonen: prachtig in een boek, wat minder boeiend aan de muur van een galerie. Althans: als je er al zo veel, zo vaak hebt gezien. Het zou aardig zijn als van Rijsbergen zich eens beperkingen zou opleggen, minder details bijvoorbeeld, of een wat ruwere werkwijze. Technisch bezien hoeft dat voor deze graficus pur sang absoluut geen problemen op te leveren.

Ellips
Van een heel andere orde is het werk van Peter Foolen. De Eindhovense kunstenaar toont zeven zeefdrukken die een en dezelfde basisvorm hebben. Je zou deze reeks kunnen omschrijven met: 'Zeven variaties op de ellips'. Door die vorm van een andere kleur te voorzien, of andere elementen buiten die vorm te plaatsen (cirkeltjes bijvoorbeeld), ontstaat er steeds een ander beeld. Op deze manier kun je heel ver gaan. Het werk van Foolen doet dan ook in eerste instantie denken aan de werken uit de Hard Edge-school waar kunstenaars als Kelly en Noland steeds terugkwamen op één bepaalde vorm of beweging. Dat levert boeiende resultaten op. Ook de minimale veranderingen in kleurcombinaties of vormen werken bij Foolen heel sterk door. De sfeer en het karakter van elk blad stellen steeds andere sfeerbeelden aan de kaak. Goed werk, dat aangenaam veel tijd kost om te doorgronden.

Literatuur
De geëxposeerde steendrukken/houtsneden van Kees Landa maken veel indruk. De Bredase graficus maakt bladen die zich als literatuur laten lezen. De open, heldere kaders worden bevolkt door organische, zo nu en dan erotische vormen die elkaar aantrekken of juist afstoten. Het zijn vertellingen die de beschouwer onmiddellijk aan het associëren zetten. Maar na die zwerftocht in je hoofd kom je toch onherroepelijk weer uit bij die waarneembare vormen. Beelden, met een geheel eigen kwaliteit dus. Een kenmerk van sterke beeldende kunst. Dan hebben we het nog niet gehad over de technische kwaliteiten. Ook die staan als een huis. En voor dergelijk werk betaal je zeven, achthonderd gulden...

Tentoonstelling 'Vier Brabantse grafici': Peter Foolen, Michael Jepkes, Kees Landa, Joop van Rijsbergen. Stichtlng Etcetera, Steenbergsestraat 6, Bergen op Zoom. Open: dinsdag t/m zondag van 14-17 uur. Tot en met 29 september.